Alimenty na małżonka po rozwodzie – kiedy przysługują?

Alimenty na małżonka po rozwodzie przysługują wtedy, gdy osoba uprawniona znajduje się w niedostatku albo gdy drugi małżonek został uznany za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa. To jedno z niewielu roszczeń, o których małżonkowie zapominają już w trakcie rozwodu, a które mogą mieć realny wpływ na sytuację finansową przez lata po jego zakończeniu. 

Zgodnie z danymi GUS w Polsce rozwodzi się rocznie ponad 60 tysięcy par - w wielu z tych spraw kwestia alimentów między małżonkami w ogóle nie pada podczas rozprawy. Dowiedz się, kto może ubiegać się o alimenty dla małżonka po rozwodzie i na jakich warunkach?

Czym są alimenty na małżonka po rozwodzie i kto może o nie wystąpić?

Alimenty na małżonka po rozwodzie to obowiązek dostarczania środków utrzymania jednemu z byłych małżonków przez drugiego. Podstawą prawną jest art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Alimenty na małżonka nie powstają automatycznie - sąd nie przyzna alimentów z urzędu, nawet jeśli okoliczności sprawy na to wskazują. Trzeba wystąpić z odpowiednim żądaniem: albo w toku procesu rozwodowego, albo w osobnym postępowaniu już po uzyskaniu rozwodu.

O alimenty na byłego małżonka może wystąpić osoba, która nie została uznana za wyłącznie winną rozkładu pożycia. W praktyce oznacza to, że roszczenie jest wyłączone tylko dla osoby, którą sąd wskazał jako jedyną winną rozwodu. Pozostali, niezależnie od tego, czy rozwód orzeczono bez orzekania o winie, z winy obu stron, czy z winy tylko drugiej strony mogą teoretycznie ubiegać się o alimenty, choć przesłanki różnią się w zależności od sytuacji.

Jakie są przesłanki alimentów na małżonka po rozwodzie?

Przepis przewiduje dwie odrębne podstawy żądania alimentów, z różnymi wymogami dowodowymi. Dlatego warunki przyznania alimentów na małżonka po rozwodzie zależą przede wszystkim od sytuacji byłych małżonków oraz od tego, czy sąd orzekł o winie za rozpad małżeństwa. 

Pierwsza podstawa to niedostatek. Dotyczy małżonka, który nie został uznany za wyłącznie winnego, i który znajduje się w niedostatku, czyli nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych własnymi środkami. W tym wariancie trzeba wykazać przed sądem realny brak środków, a nie tylko pogorszenie standardu życia.

Druga podstawa to istotne pogorszenie sytuacji materialnej. Dotyczy małżonka niewinnego, gdy drugi małżonek został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Tu nie trzeba wykazywać niedostatku - wystarczy udowodnić, że rozwód realnie i istotnie pogorszył sytuację materialną osoby niewinnej, w porównaniu do tego, jak wyglądałaby ta sytuacja, gdyby małżeństwo trwało dalej.

W obu przypadkach zakres alimentów na małżonka zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Przepisy nie wskazują konkretnej kwoty ani procentu dochodu - każda sprawa jest oceniana indywidualnie.

Czy płeć małżonka ma znaczenie?

Nie. Przepisy nie różnicują uprawnienia do alimentów na małżonka po rozwodzie według płci. Obowiązek alimentacyjny może obciążać zarówno byłego męża, jak i byłą żonę - decyduje wyłącznie sytuacja materialna, zdrowotna i zarobkowa obu stron. 

W praktyce sądy mogą zasądzać alimenty na byłego męża po rozwodzie lub alimenty na byłą żonę po rozwodzie. Przykładowo mężczyzna, który po rozwodzie utracił zdolność do samodzielnego utrzymania się z powodu choroby, również może spełnić przesłanki do otrzymania świadczenia.

Jak długo trwa obowiązek alimentacyjny po rozwodzie?

Czas trwania obowiązku zależy od tego, na jakiej podstawie sąd przyznał alimenty na małżonka po rozwodzie. 

Jeśli podstawą jest niedostatek (pierwsza przesłanka), obowiązek trwa tak długo, jak długo trwa stan niedostatku uprawnionego, oraz wygasa w razie zawarcia przez niego nowego małżeństwa.

Jeśli podstawą jest wyłączna wina zobowiązanego i pogorszenie sytuacji materialnej niewinnego małżonka (druga przesłanka), obowiązek co do zasady wygasa po pięciu latach od orzeczenia rozwodu. Sąd może jednak, na żądanie uprawnionego, przedłużyć ten termin, jeśli przemawiają za tym wyjątkowe okoliczności. W obu wariantach obowiązek wygasa również w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa.

Kiedy warto wystąpić z żądaniem alimentów?

Z naszej praktyki wynika, że najkorzystniej jest zgłosić żądanie alimentów na małżonka już w trakcie procesu rozwodowego, zamiast czekać na osobne postępowanie po jego zakończeniu. Pozwala to uniknąć dodatkowej sprawy sądowej i skrócić czas oczekiwania na rozstrzygnięcie. To jednak nasza obserwacja z praktyki, a nie wymóg ustawowy – przepisy pozwalają wystąpić z takim żądaniem także później, w odrębnym postępowaniu. Alimenty na byłego małżonka można więc dochodzić również po prawomocnym zakończeniu rozwodu. 

Warto też pamiętać, że wina w rozkładzie pożycia ma bezpośredni wpływ na to, którą z dwóch przesłanek trzeba wykazywać. Dlatego decyzja o tym, czy ubiegać się o rozwód z orzekaniem o winie, czy bez, powinna uwzględniać także planowane roszczenia alimentacyjne między małżonkami.

Co zrobić dalej?

Jeśli rozważasz wystąpienie o alimenty na małżonka po rozwodzie albo obawiasz się, że taki obowiązek może obciążyć Ciebie - warto ustalić, która z dwóch przesłanek ma zastosowanie w Twojej sytuacji i jakie dowody będą potrzebne przed sądem.

Skontaktuj się z kancelarią Votum Legal Ryngwelski i Wspólnicy, aby przygotować strategię dopasowaną do przebiegu Twojego postępowania rozwodowego.

Sekcja FAQ